Ticari ve bireysel ilişkilerde alacağın zamanında tahsil edilememesi, alacaklılar bakımından önemli hak kayıplarına neden olabilmektedir. Özellikle borçlunun malvarlığını üçüncü kişilere devretme, gizleme veya elden çıkarma ihtimalinin bulunduğu durumlarda, alacağın güvence altına alınabilmesi için ihtiyati haciz kurumu önemli bir hukuki koruma sağlamaktadır.
İhtiyati haciz, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenen geçici hukuki koruma tedbirlerinden biridir. Bu kurum sayesinde alacaklı, dava veya icra takibi sonuçlanmadan önce borçlunun belirli malvarlığı değerleri üzerine geçici haciz konulmasını sağlayarak alacağını güvence altına alabilmektedir.
İhtiyati Haciz Hangi Alacaklar İçin İstenebilir?
İhtiyati haciz yalnızca para alacakları bakımından uygulanabilmektedir. Uygulamada en sık kambiyo senetlerinden (çek, bono ve poliçe) doğan alacaklar için başvurulmakla birlikte, şartların varlığı halinde yazılı veya sözlü sözleşmelerden, haksız fiilden ya da sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan para alacakları bakımından da ihtiyati haciz kararı talep edilebilir.
Alacağın yabancı para cinsinden olması da ihtiyati haciz talebine engel değildir. Bu durumda alacak, Türk Lirası karşılığı üzerinden değerlendirilerek ihtiyati haciz kararı istenebilmektedir.
İhtiyati Haciz Şartları
İhtiyati haciz kararı verilebilmesi için İcra ve İflas Kanunu’nda öngörülen şartların bulunması gerekmektedir.
Öncelikle alacağın muaccel, yani vadesi gelmiş olması gerekir. Bununla birlikte kanunda bazı istisnai durumlar da düzenlenmiştir. Borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması, mallarını kaçırmaya veya gizlemeye çalışması, kaçma hazırlığı içinde olması ya da alacaklının haklarını ihlal etmeye yönelik hileli işlemler gerçekleştirmesi hâlinde, alacak henüz muaccel olmasa dahi ihtiyati haciz talep edilebilmektedir.
Bunun yanında alacağın rehinle tamamen teminat altına alınmamış olması gerekir. Alacak rehinle güvence altına alınmışsa, rehinin alacağı karşılamayan kısmı bakımından ihtiyati haciz talep edilmesi mümkündür. Rehin dışında bir teminatın bulunması ise kural olarak ihtiyati haciz talebine engel oluşturmaz.
Teminat Yükümlülüğü
İhtiyati haciz talebinde bulunan alacaklının, ileride haksız çıkması ihtimalinde borçlu veya üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararların karşılanabilmesi amacıyla mahkeme tarafından belirlenecek miktarda teminat göstermesi gerekir. Kanunda öngörülen istisnalar dışında teminat yatırılmadan ihtiyati haciz kararı verilmesi mümkün değildir.
İhtiyati Haciz Neden Önemlidir?
İhtiyati haciz, borçlunun malvarlığını elden çıkarmasını veya alacağın tahsilini güçleştirecek işlemler yapmasını önlemeye yönelik etkili bir hukuki koruma aracıdır. Özellikle ticari alacaklarda zamanında başvurulan ihtiyati haciz kararı, alacağın ileride tahsil edilebilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle ihtiyati haciz talebinin, somut olayın özellikleri dikkate alınarak hukuki şartlar çerçevesinde hazırlanması ve sürecin uzman bir avukat tarafından yürütülmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önem arz etmektedir.
